02188557356

تهران، یوسف آباد، خ بیست و سوم (وفاکیش)، خ شهید فراهانی‌پور، بیمارستان محب کوثر، طبقه اول، بخش اتاق عمل نازایی

مرکز ناباروری بهاران / روش های درمان ناباروری / فریز اسپرم چگونه انجام می شود؟
۹ دقیقه
فریز اسپرم مردان

فریز اسپرم چگونه انجام می شود؟

آنچه می خوانید...

حتما تا کنون عبارت فریز کردن تخمک به گوشتان خورده است. می دانیم که از این روش برای پیشگیری از ناباروری زنان در آینده استفاده می شود. شاید جالب باشد که بدانید علاوه بر آن، آقایان نیز می توانند فریز اسپرم را انجام دهند تا در آینده دغدغه ناباروری را نداشته باشند. اما اینکه فریز اسپرم چیست و چگونه انجام می شود را در ادامه باهم بررسی می کنیم.

مراحل فریز کردن اسپرم

فریز کردن اسپرم چیست؟

انجماد و یخ زدن فرآیندی علمی است که باعث حفظ یک سلول در دمای پایین اما مدت زمان طولانی می شود. تاریخچه پیدایش روش فریز کردن اسپرم به قرن 18 و 19 بر می گردد اما به مرور و با دستیابی به دانش کامل تر در این زمینه، نهایتا در اواخر دهه 1940 برای اولین بار امکان فریز کردن اسپرم برای انسان فراهم شد.

سلول های باروری مردان بسیار حساس بوده و در مقابل کوچک ترین مسائلی می توانند تحت تاثیر قرار گیرند. مانند بروز عفونت، پرتودرمانی، وارد شدن ضربه، مصرف داروهای شیمی درمانی و سایر عوامل محیطی. این موارد همگی می توانند عاملی برای تخریب فرآیند اسپرماتوژنز باشند و در نهایت منجر به توقف کامل تولید اسپرم شوند.

فرآیند اسپرماتوژنز، روندی است که موجب تولید اسپرم می شود. در این فرآیند سلول های زایای ابتدایی وارد بیضه های فرد می شوند تا اسپرم های نابالغ یا اسپرماتوگونی را ایجاد کنند. این اسپرم ها از زمان رسیدن به بلوغ به صورت میتوزی تکثیر می شوند تا از تعداشان کم نشود. در نهایت در این روند تکاملی، تعدادی اسپرم تشکیل می شود. جالب است بدانید که در سطح داخلی لوله های منی، حدود 2 الی 3 لایه اسپرماتوگونی وجود دارد.

فریز کردن اسپرم به عنوان یک روش کمک باروری برای مردانی به شمار می آید که به بیماری سرطان مبتلا شده اند و یا تخریب فرآیند اسپرماتوژنز برایشان روی داده است. این روش اولین راهی است که قبل از هر روش درمانی دیگر به کار گرفته می شود.از موارد استفاده انجماد اسپرم می توان به اهدای اسپرم، لقاح مصنوعی یا سایر روش های درمان ناباروری اشاره کرد.

پس از استخراج اسپرم ها و انجام آزمایشات لازم آن ها را در ظروف نیتروژن مایع با دمای -196 درجه نگهداری می کنند تا زمانی که نیاز به استفاده از آن باشد. در نهایت برای استفاده از این اسپرم های منجمد، آن ها را با تکنیک های تخصصی ذوب کرده و برای مصارف مختلف، آماده می کنند.

تکنیک های انجمادسازی اسپرم

برای فریز کردن اسپرم ها چندین روش وجود دارد که در ادامه برخی از رایج ترین آن ها را شرح می دهیم.

فریز آهسته (Slow Freezing)

در این روش اسپرم ها به صورت آرام و به تدریج سرد می شوند. فریز آهسته طی 2 الی 3 مرحله انجام می شود که هر کدام 2 تا 4 ساعت زمان می برد. دو روش برای تکنیک فریز آهسته وجود دارد: استفاده از دستگاه و یا بخار ازت مایع. در هر یک از این روش ها موادی شیمیایی با وزن مولکولی کم، به وزن مایع منی اضافه می شود تا از یخ زدگی سلول های اسپرم جلوگیری شود.

فریز سریع یا شیشه ای (Rapid Freezing)

در این تکنیک پس از اینکه مواد انجمادی به نمونه اضافه شد، آن را به مدت 15 دقیقه درون نی ها و در مجاورت 15 الی 20 سانتی متری نیتروژن مایع قرار می دهند. پس از آن، نمونه مجاور در نیتروژن مایع فرو برده می شود. سرعت این روش انجماد سازی بسیار بالا است. در صورتی که نتوان آن را تحت کنترل داشت، ممکن است کیفیت اسپرم ها پس از ذوب شدن، تحت تاثیر قرار گیرد.
از طرفی سرعت بالای این روش مانع آسیب دیدگی سلول ها می شود. در طی فریز سریع، آب به صورت یخ منجمد نمی شود بلکه شکلی شیشه ای به خود می گیرد. از دیگر مزایای این روش می توان به تجهیزات مورد نیاز کمتر و سرعت انجام پذیری بالای آن اشاره کرد. اما از لحاظ کیفیت، اسپرم ها تفاوتی با تکنیک آهسته ندارند.

فریز کوتاه مدت

به طور کلی فرآیند فریز اسپرم موجب آسیب دیدگی DNA شده و خطرناک هم است. فریز کوتاه مدت بر روی نمونه های حیوانی با موفقیت و باروری همراه بوده اما در مورد انسان ها، قطعیت کامل ندارد. در این روش فاکتورهای اسپرمی مانند تحرک، سلامت و حیات کروماتین کمتر تحت تاثیر است. اسپرمی که از این روش در یک محیط عاری از الکترولیت ذخیره می شود، به طور معمول 4 هفته زمان نیاز دارد تا با قطعه قطعه شدن DNA، به تعادل کامل برسد.
با توجه به اینکه در روش میکرواینجکشن با ICSI اغلب اسپرم ها بی کیفیت هستند، ذخیره سازی با این روش می تواند روشی بسیار مناسب باشد.

فریز خشک (Lyophilization)

به عنوان جدیدترین تکنیک فریز اسپرم می توان به این روش اشاره کرد که در طی آن تمامی رطوبت و مولکول های آب موجود در نمونه مایع منی از بین می روند. در فریز خشک، آب نمونه فریز شده و تبدیل به یخ می شود. سپس با کاهش دما یخ تولیدی به مرور تبدیل به گاز شده و تصاعد روی می دهد.
باید بگوییم که این روش معمولا اثر مخربی در غشای اسپرم ایجاد می کند و پس از ذوب با کاهش تحرک و حیات اسپرم مواجه خواهیم بود. اما سلامت کلی ژنوم سلول در این روش حفظ می شود و نسبت به روش قبل، با آسیب کمتری برای DNA همراه است. همچنین در این روش می توان نمونه را در دمای 4 درجه ذخیره کرد و در دمای اتاق آن را ذوب کرد. فریز خشک می تواند ویروس ها را نیز غیرفعال سازد. با وجود تمام این مزایا و نقاط قوتی که دارد، همچنان موارد استفاده انسانی از این روش، بسیار محدود است.

فریز برنامه ریزی شده (ProgrammableFreezing)

عدم وجود تعادل در فریز آهسته و سریع را می توان با تکنیک برنامه ریزی شده جبران کرد. در حقیقت می توان گفت فریز آهسته برنامه ریزی شده است که در آن نمونه ها روی یک صفحه در فریزر قرار می گیرند. سپس برنامه فریز انتخاب شده و دما به صورت اتوماتیک تعیین می شود. در نهایت دستگاه مطابق با تنظیمات انجام شده، اقدامات لازم را انجام می دهد.
مدت زمان انجام این روش حدود 40 دقیقه طول می کشد. ایراداتی هم دارد. مثلا این روش تنها زمانی کاربرد دارد که امکان دسترسی به نمونه های زیادی فراهم باشد. ایراد دیگر این که حین ذوب نمونه ها، گرما از خود آن ها آزاد می شود. این عامل باعث تغییر دمای صفحه شده و می تواند روند خنک شدن را به تاخیر بیاندازد. تاخیر ایجاد شده نیز می تواند در کیفیت اسپرم تاثیرگذار باشد.

کاربردهای فریز اسپرم

از جمله کاربردهایی که می توان برای فریز اسپرمخ در نظر گرفت عبارتند از:

  • تضمین باروری برای زوج هایی که مرد اسپرم کمتری دارد.
  • پیشگیری از ناباروری در آینده
  • مناسب برای آقایانی که عمل وازکتومی انجام داده اند.
  • ذخیره سازی اسپرم در مواقعی که قرار است جراحی ناحیه تناسلی روند انزال و تولید اسپرم را تحت تاثیر قرار دهد.
  • مناسب برای دسترسی همسران در غیاب همسرشان
  • در صورت عدم امکان حضور در موعد لقاح مصنوعی
  • برای اهدای اسپرم

شانس فرزند دار شدن پس از فریز اسپرم چه میزان خواهد بود؟

میزان موفقیت آمیز بودن فرآیند فریز اسپرم در روش ICSI بیشتر است. در طی انجمادسازی اسپرم ها ممکن است برخی از آن ها زنده نمانند و از لحاظ ساختار تغییراتی در آن ها روی دهد. از همین رو بیشتر هم برای روش ICSI  مورد استفاده قرار می گیرد.

در مورد تاثیر فریز اسپرم در باروری از روش های IVF و DI باید بگوییم که در افراد مختلف، متفاوت است. زیرا به سن زن گیرنده اسپرم بستگی دارد.

عواملی که موجب مقاومت اسپرم در مقابل فریزینگ می شود

  • تغییرات فصل و دما: طی تحقیقات انجام شده، از مهر تا بهمن میزان مقاومت اسپرم ها نسبت به فرآیند فریز کردن بیشتر است.
  • نژاد: در این مورد هنوز نتایج دقیقی در دسترس نیست اما متخصصین بر این عقیده اند که جدا از نژاد، تفاوت های فردی مردان که به ترکیب فسفولیپید غشای پلاسما مربوط می شود، می تواند عاملی برای مقاومت محسوب شود.
  • بخش هایی از انزال: انزال از بخش های مختلفی تشکیل شده است که طی بررسی های انجام شده، تشخیص داده اند که بخش ابتدایی انزال نسبت به دیگر بخش ها مقاومت بیشتری از خود نشان می دهد. با این حال تحقیقات دیگری بیانگر این است که بهترین بخش انزال همان بخشی است که در ابتدای انزال خارج می شود.
  • رژیم غذایی: مواد غذایی و مکمل های مصرفی در زندگی روزمره می تواند از عوامل موثر در مقاومت اسپرم در برابر فریزی کردن باشد.
  • زمان نگهداری اسپرم قبل از فریز: به مدت زمان بین گردآوری نمونه ها تا شروع فرآیند انجماد، زمان نگهداری می گویند. برخی از محققین بر این عقیده هستند که این عامل می تواند بر مقاومت اسپرم موثر باشد و برخی دیگر نشان داده اند که اینگونه نیست.

هزینه فریز اسپرم

متوجه شدیم که فریز اسپرم با روش ها و تکنیک های مختلفی انجام می شود. از همین رو می توان گفت هزینه این اقدام درمانی یا پیش گیری می تواند برای هر فرد متفاوت باشد.

به علاوه دلیل فریز اسپرم برای هر فرد و شرایط آقاغیان با یکدیگر متفاوت است. میزان تولید اسپرم ها و مقداری که باید فریز شود، مدت زمان فریزینگ اسپرم و … همگی از فاکتورهای موثر در تعیین هزینه فریز اسپرم به شمار می روند. از همین رو اگر می خواهید در رابطه با آن اطلاعات دقیقی کسب کنید لازم است به بهترین مرکز درمان ناباروری مراجعه نمایید تا با معاینه و بررسی تمامی جوانب، هزینه مربوطه را به شما اعلام کنند.

نتیجه گیری


به طور کلی متوجه شدیم که تکنیک های مختلفی برای تهیه نمونه و فریز کردن آن ها وجود دارد. برای تشخیص روش مناسب لازم است به یک مرکز درمان ناباروری خوب و مجهز مراجعه نمایید تا پزشکان متخصص بتوانند با معاینه و بررسی شرایط زوجین، بهترین روش را انتخاب کنند.

خانم باردار
لوگو کلینیک بهاران

مرکز ناباروری بهاران

در مرکز ناباروری بهاران با حضور کادری مجرب از بهترین متخصصان و تجهیزات کامل آزمایشگاهی و جراحی در سطح کشور، تمامی اقدامات تشخیصی و درمانی ناباروری و کمک باروری از جمله هیستروسکوپی، لاپاراسکوپی، کورتاژ، میکرواینجکشن، فریز تخمک و اسپرم، انواع مشاوره های ناباروری مردان و زنان، تمامی آزمایش های مربوط به این حوزه و … انجام می شوند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.